ડૉ. તારક પટેલ (સ્પાઇન સર્જન – ઈન્ડોસ્પાઇન)

“ડૉક્ટર, હું તો કોઈ ભારે કામ કરતો જ નથી…”

“આખો દિવસ ઓફિસમાં બેસીને જ કામ કરું છું.”

“અમારા દાદા તો ખેતરમાં મહેનત કરતા, છતાં પણ પીઠ દુખતી નહિ!”

“હું તો શાંતિથી બેસીને કામ કરું છું, તો પણ કેમ પીઠ દુખે છે?”

આવા પ્રશ્નો મને ક્લિનિકમાં રોજ સાંભળવા મળે છે.

અને રોજ મારો એક જ જવાબ હોય છે.

લાંબા સમય સુધી સતત બેસીને કામ કરવું આજના સમયમાં સ્પાઇન માટે સૌથી મોટું જોખમ છે.

આજની જીવનશૈલી જ કરોડરજ્જુ માટે હાનિકારક બની ગઈ છે.

 શા માટે આખો દિવસ બેસવું વધુ હાનિકારક છે?

કારણ એ છે કે આપણે જેમ બેસીએ છીએ, એ રીતે પીઠનો કુદરતી ઉપયોગ થતો નથી.

લાંબા સમય સુધી બેસવાથી શું થાય છે?

• શરીરનું મોટાભાગનું વજન સીધું પીઠ પર આવે છે
• મુખ્ય સ્નાયુ ધીમે ધીમે નિષ્ક્રિય બની જાય છે
• કમર અને સાથળ વચ્ચે સતત દબાણ રહે છે
• ગળું આગળ ઝુકે છે અને ખભા વળી જાય છે

અને પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ બનાવે છે —

• ખોટી અથવા અયોગ્ય ખુરશી
• ખોટી કીબોર્ડ અને સ્ક્રીનની સ્થિતિ
• પગ પર પગ ચઢાવીને બેસવાની આદત
• અને કલાકો સુધી સતત બેસી રહેવું

આ બધું મળીને પીઠને ધીમે ધીમે નબળી બનાવે છે ભલે તમે “ભારે કામ” ન કરતા હો.

આવા દર્દીઓમાં સામાન્ય રીતે એક સરખી પેટર્ન જોવા મળે છે:

• પ્રથમ 1-2 વર્ષ સુધી શરીર બધું સહન કરે છે.
• કોઈ ખાસ લક્ષણ નહિ, માત્ર ક્યારેક હળવો દુખાવો.

• પછી ધીમે ધીમે શરૂ થાય છે.
• “થોડો સમય બેસું તો ઠીક…પણ વધુ બેસું એટલે પીઠ દુખે છે.”

• ત્યારબાદ ઘરેલુ અને તાત્કાલિક ઉપાય શરૂ થાય છે.
• ફિઝિયોથેરાપી, ઓઈન્ટમેન્ટ, ગરમ-ઠંડા કંપરેસ, posture corrector…

• થોડા સમય પછી નવી ફરિયાદ ઉમેરે છે —
• પગ સુન્ન થવા કે વીજળીના ઝટકા જેવી લાગણી.

અને અંતે…
MRI થાય છે. નિદાન મળે છે: Slip Disc / Disc Bulge / Nerve Compression.

IndoSpineમાં આવી વાર્તાઓ દરરોજ આવે છે

એક ૩૫ વર્ષના સોફ્ટવેર એન્જિનિયર —
જેના આખા દિવસનું કામકાજ સંપૂર્ણપણે બેસીને કરવાનું

એક દિવસ અચાનક પગમાં વીજળી જેવો ઝટકો લાગ્યો…
અને થોડા જ સમયમાં પગ સુન્ન થવાના શરુ થઈ ગયા.

તપાસ દરમિયાન, સ્ક્રીન પર MRI જોઈને સ્પષ્ટ થયું,
ડિસ્ક નર્વ પર દબાણ કરી રહી હતી.

અમે તરત સર્જરી તરફ દોડ્યા નહીં પરંતુ સુવ્યવસ્થિત પ્લાન બનાવ્યો:

• 2 અઠવાડિયાની યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપી 
• કામ કરવાની જગ્યાની યોગ્ય ગોઠવણ (બેસવાની રીત અને ટેબલ-ખુરશીની સુધારણા)
• પીઠ અને સ્નાયુઓ મજબૂત બનાવવા માટે ખાસ એક્સરસાઈઝ

અને માત્ર 2 મહિનામાં સર્જરી વિના, તેઓ ફરીથી નિયમિત રીતે ચાલવા, બસમાં જવા અને ઓફિસનું કામ કરવા સક્ષમ બન્યા.

સાચી દિશામાં સમયસર પગલું ભરવામાં આવે, તો ઘણીવાર સર્જરી ટાળી શકાય છે.

જો તમારું કામ પણ લાંબા સમય સુધી બેસીને કરવાનું હોય, તો શું કરવું?

યોગ્ય અને સહાયક ખુરશી પસંદ કરો. નહીં તો સમય જતાં પીઠને તેની કિંમત ચૂકવવી પડશે.

• દર 30-40 મિનિટે ઓછામાં ઓછા 2 મિનિટ ઊભા થાઓ અને થોડું ચાલો.
• ઓફિસમાં જ કરી શકાય તેવી સરળ સ્ટ્રેચિંગ કસરતોનો નાનો નિયમિત કાર્યક્રમ બનાવો.
• લેપટોપ અથવા સ્ક્રીનને આંખ અને ખભાની સપાટીએ ગોઠવો.
• શક્ય હોય તો stand-up meetings જેવી પદ્ધતિ અપનાવો.

અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ –

દિવસભરની તકલીફની જવાબદારી માત્ર રાત્રે લગાડેલા બામ અને દવાઓ પર ન મૂકો.

સમસ્યા જ્યાંથી શરૂ થાય છે, ઉકેલ પણ ત્યાંથી જ શરૂ થવો જોઈએ.

છેલ્લી એક મહત્વપૂર્ણ વાત…

દેખાવમાં શાંતિપૂર્ણ અને શાંત દેખાતા કામ પણ પીઠ માટે ધીમે ધીમે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે — એક પ્રકારનો Silent Killer.

મૂષળધાર વરસાદ પડતા પહેલા પણ ધરતી ધીમે ધીમે ભીંજાતી જ હોય છે.

એ જ રીતે પીઠના રોગ અચાનક નથી થતા. વર્ષો સુધી ધીમે ધીમે અંદરથી વિકસતા રહે છે.

બેસવું તો આજના જીવનમાં જરૂરી છે.

પરંતુ સમજદારીથી, યોગ્ય સ્થિતિમાં અને નિયમિત વિરામ સાથે બેસવું, એ સંપૂર્ણપણે આપણી પસંદગી છે.

પીઠને અવગણશો નહીં… કારણ કે તે આખા શરીરનો આધાર છે.

આજ માટે આટલું જ.

આગામી લેખમાં વાત કરીએ —

“Spine surgery બાદ જીવન કેવી રીતે બદલાય છે?”

(“ઓપરેશન તો થઈ ગયું… હવે શું આખી જિંદગી આરામ જ કરવો પડશે?”)

સ્નેહપૂર્વક,

ડૉ. તારક પટેલ

સ્પાઇન સર્જન, ઈન્ડોસ્પાઇન